مشروعيت توسل در نزد علمای اهل سنت در کلام مولوي محمد عمر سربازی

توسل به به انبياء و صلحا و اولياء و شهدا و صديقان چه در حيات و چه بعد از وفات در طول تاريخ يکي از اشتراکات مذاهب اسلامي بود تا اينکه اين عقيده مسلم مسلمانان توسط عده اي مورد هجمه قرار گرفت تا جاي که مخالفين توسل، عموم مسلمانان را به خاطر اين عقيده به شرک متهم نمودند.
و امروزه با توجه به رسوخ و نفوذ وهابيت در بين اهل تسنن عده زيادي از اين افراد به انحراف کشيده شده و فکر مي کنند که اعتقاد به توسل يک عقيده باطل، شرک آلود و از عقايد شيعيان است،  عموم اين افراد در حالي چنين اشتباهي را مرتکب شده اند که نمي دانند اين اعتقاد بر گرفته از قرآن، سنت و سيره بزرگان و علماي خودشان در طول تاريخ بوده است.
با توجه به عدم آگاهي لازم در بين اهلسنت بر آن شديم تا اين عزيزان را با عقايد بزرگان خودشان آگاه نماييم.

آنچه که در این مقاله ذکر می شود صرفا بیان عقیده علمای اهل تسنن است لذا از استدلال مولوی محمد عمر سربازی به آیات قرآن و رواایات صرف نظر کرده و این مطالب را در مقاله مربوط به آن و به صورت جداگانه ارائه خواهیم کرد.

شخصيت مولوي محمد عمر سربازي

بي شک يکي  از بزرگترين علماي حنفي معاصر کشورمان جناب مولوي محمد عمر سربازي مي باشد، علماي اهل تسنن حنفي شرق و جنوب شرق کشورمان عموما مستقيم يا غير مستقيم شاگرد وي مي باشند
مولوي محمد عمر سربازي در سال 1355 هجري قمري در روستاي « انزاء»  قريه اي مربوط به منطقه ي سرباز بلوچستان  به دنيا آمد.
تا سن 12 سالگي از اساتيد منطقه کسب علم نمود و در ۱۲ سالگي عازم پاکستان شد وساليان زيادي را در پاکستان و افغانستان مشغول به تحصيل بود
وي پس از بازگشت به ايران مدرسة منبع‌العلوم کوه‌ون را تاسيس نمود و شاگردان زيادي را پرورش داد، سرانجام ايشان سحرگاه ۲۴ صفر ۱۴۲۸ هـ.ق وفات نمودند
تعداد کتابها ورساله هايي که وي ازخويش به جا گذاشت از مرز هفتاد تاليف مي گذرد و در وجاهت علمي ايشان در نزد علماي منطقه مي توان به سخنان مولوي عبدالحميد هنگام تشيع جنازه ايشان و در وصف مولوي محمد عمر سربازي اشاره کرد

بنده در گذشت اين عالم رباني، فقيه معاصر،محدث، مفسر، زاهد و درويش و عالم با خدا را اولا به عموم شما مردم تسليت عرض مي نمايم...
تقاضاي بنده از فرزندان و شاگردهاي مولانا رحمةالله عليه و نيز از اهالي پاديگ اين است که اعمال مولانا رحمةالله عليه را برقرار دارند.وجود مولانا رحمةالله عليه
 براي اهل اسلام سرمايه بسيار بزرگي بود و دعاهاي سحري ايشان بود که اهلسنت را از سوانح روزگار محفوظ داشته بود. جا دارد که بگويم بنده تا حال در هر امري مولانا رحمةالله عليه
 را مشاور خويش داشته بودم گر چه که بار بار نمي توانستم در مجلس پر فيض ايشان حضور پيدا کنم اما به وسيله رابط، بنده از ايشان در امور خويش راهنمايي مي خواستم و حضرت مولانا رحمةالله عليه هميشه مشورت هاي عالي ارائه مي داد و نهايتاً از قضا به قدرت خدا کار ما هم طبق مشورت ايشان پيش مي رفت و هر نظري که ايشان مطرح مي کرد با شکست مواجه نمي شد. اما از اين به بعد چه کسي را مشاور خويش قرار دهم. کساني که براي تحقيق مسايل مذهبي به نزد من مي آمدند،بنده آنان را به اينجا راهنمايي ميکردم و ديري نمي گذشت که به بنده خبر مي رسيد که فلان شخص قانع شده و به ذکر توبه پرداخته است امروز که مولانا رحمةالله عليه در بين ما نيست چکار کنم؟ و اينگونه افراد را پيش چه کسي بفرستم؟ از روزي که مولانا رحمةالله عليه  وفات کرده بنده بر مطالعه خويش افزوده ام ))

جلوه هاي از حالات،کمالات و وفات شيخ التفسير و الحديث حضرت مولانا محمد عمر سربازي عبدالعظيم نهتاني صفحه 29

خلاصه کلام مولوي عبدالحميد در اين چند مورد خلاصه مي شود:
1-محمد عمر سربازي يک انسان جامع و کامل بود، ايشان نه تنها يک عالم تمام عيار در علوم قرآن و حديث بود بلکه ايشان يک زاهد و صوفي و درويش الي الله بود.

2-محمد عمر سربازي براي مردم اهسلنت واسطه فيض و خير بود و به علت وجود ايشان بلاء از سر اهلسنت رفع مي شد.

3-شخصيت علمي و درايت محمد عمر سربازي به حدي بود که يکي مثل خود مولوي عبدالحميد بعد از مشورت با ايشان و موافق نظر محمد عمر سربازي تصميم مي گرفتند که به گفته خود عبدالحميد عمل شان هم به ثواب و نتيجه مي رسيد.

نظر مولوي محمد عمر سربازي در بحث توسل

محمد عمر سربازي تصريح مي کند که توسل و مشروعيت آن اعتقاد جمهور مسلمين و اهلسنت مي باشد،چنانچه ايشان در اين بحث مي گويد:

((حکم توسل به کتاب الله يا اشخاص
الاستفتاء(104):وسيله گرفتن به شخص يا کتاب الله درست است يا نه؟
الجواب بسم ملهم الصواب:اولا حقيقت توسل و وسيله را بايد فهميد، حقيقت توسل اين است که هر بنده ي کامل را نزد خداوند متعال به مقدار مرتبه و جاه او رحمت خداوند متوجه و شامل او مي باشد و غرض توسل اين است که توسل کننده مي گويد: اي الله به مقدار توجه رحمت و قرب خود که فلان را نزد تو هست به برکت همان رحمت، مرا فلان چيز را عطا بفرما و همين است هم معني توسل به قرآن و اعمال صالحه و انبيا.حاصلش اين است: اي الله فلان بنده يا قرآن يا عمل مورد رحمت توست و محبت و اعتقاد با مورد رحمت، جالب رحمت است و ما به آن محبت و اعتقاد داريم پس به ما رحمت بفرما
ثانياً:حکم وسيله اين است که نزد جمهور اهل سنت و جماعت توسل به قرآن و انبياء و صلحا جايز بلکه موجب مقبوليت دعا و مستحسن است ابن تيميه و محمد بن عبدالوهاب همراه معتقدين خود خلاف جمهور رفته اند مستدل جمهور در موارد اينگونه توسل تصريحات و اشارات قرآن و حديث اند...
و از تمام ائمه توسل به زندگان و مردگان ثابت است و تمام علماي ديوبند به اين متفق اند..))

فتاواي منبع العلوم کوه ون محمد عمر سربازي جلد 1 ص162

يکي ديگر از کتب مهم  محمد عمر سربازي کتاب تفسير  ایشان به نام تبيين الفرقان مي باشد که چندين جلد اين کتاب تاکنون چاپ شده است، مولوي محمد عمر در اين کتاب هم در همين مورد چنين مي گويد:

((جواز توسل:
توسل به زندگان در نزد تمام امت جايز است. درباره توسل بالاموات سلفيه و علماي نجد با علماي مذاهب ائمه اختلاف دارند نزد آنان توسل بر مردگان شرک به حساب مي آيد و ناجائز است و در مقابل اينان محققان اهل سنت و جماعت که عمدتا و از لحاظ تحقيقات جديد و تبحر در مسائل عقيدتي و فقهي ما آنان را به نام علماي ديوبند مي شناسيم چنين چيزي نميگويند
نزد علماي ديوبند اين مساله سه صورت دارد...
صورت سوم:خداوند متعال را ندا مي کند و فقط او را حلال مشکلات مي داند،اما به حرمت و جاه يک بنده ي مقبول به او تعالي توسل مي جويد.مثلا مي گويد: الهي: اي چاره ساز بيچارگان به حرمت حضرت محمد صلي الله عليه و سلم يا شهداي بدر يا صحابه کرام رضي الله عنه يا مشايخ کبارو... فلان نيازم را برآورده ساز. در اين صورت اعتقاد توسل بر اين است که من با استفاده از حرمت و مقامي که خداوند کريم به فلان شخص داده است به او توسل مي جويم. اين نوع توسل جايز است و در آن ايرادي وجود ندارد و بلکه ثبوت وجواز آن در قرآن و حديث وجود دارد))
تبيين الفرقان شيخ التفسير مولوي محمد عمر ملازهي(سربازي) جلد 3 صفحه46

محمد عمر سربازي در کتاب ديگر خويش هم تصريح مي کند که توسل به انبياء و اولياء چه در حيات چه در ممات عقيده جمهور اهلسنت از همه مذاهب است
((توسل به ذوات و اشخاص
...توسل به شخص زنده و مرده و نبي و غير نبي از صالحين و حاضر و غائب همه جايز است همين است قول جمهور مذاهب اربعه و اهل سلاسل و علماء ديوبند و دلائل اين گروه هم حديث و غيره است... گفتن الهی به طفیل فلان. الهی به حرمت فلان. الهی به جاه فلان همه صحیح اند.
تحقيقي در مورد توسل و نداء غير الله محمد عمر سربازي ص35

توسل  شافعي به  ابوحنيفه
ادله ديگري که مولوي محمد عمر سربازي در مشروعيت توسل از منظر علماي اهل تسنن ذکر مي کند توسل شافعي به قبر ابوحنيفه مي باشد، ايشان در ادامه همين بحث عقيده بسياري از بزرگان و علماء ديوبند را در مشروعيت به توسل بيان ميکند.
(( توسل امام شافعي
ابوبکر بن خطيب بن علي از ميمون روايت ميکند که از امام شافعي شنيدم که فرمود من تحصيل مرادات و آرزوهاي خود به توسل امام ابوحنيفه ميخواهم و تکميل مي شوند...
ثبوت توسل از علامه سمهودي و علامه سبکي
و از تمام علماي ديوبند 23 امضاء و از علماي مکه معظمه و مدينه طيبه و جامع ازهر مصر و علماي دمشق 47 تصديق در المهند مذکور است و همچنين توسل از شاه اسحاق دهلوي از حضرت گنگوهي و از حضرت تهانوي))
فتاواي منبع العلوم کوه ون محمد عمر سربازي جلد 1 صفحه168

ايشان در کتاب ديگر خويش در اين مورد شرح بيشتري داده و اسامي علما زيادي را در اين مسئله ذکر ميکنند و بيان مي فرمايند که عقيده به توسل يک امر مشهور و شايع بيان مسلمين مي باشد،چنانچه ايشان اينگونه مي نويسد:

ثبوت جواز توسل به ذوات و اعمال مقبولين و کاملين نزد جمهور اهل سنت و الجماعة از حنفيه رحمه الله و شافعيه رحمه الله
ثبوت توسل از امام شافعي رحمه الله.ابوبکر بن خطيب بن علي از ميمون روايت ميکند که من از امام شافعي شنيدم که گفت من بوسيله امام ابوحنيفه رحمه الله تحصيل برکت مي کنم روزانه بر سر قبر او حاضر مي شوم و نرد او براي رفع مشکلات خود دعا ميکنم.بعد از آن نياز من به مراد مي رسد. علامه شامي رحمه الله هم اين قول امام شافعي رحمه الله را در رد المحتار ج1 ص39 نقل فرموده
ثبوت توسل از علامه سمهودي و از علامه سبکي رحمه الله تعالي-قلت کيف لا يستشفع و لايتوسل بمن له هذا المقام و الجاه عند مولاه بل يجوز التوسل بسائر الصالحين کما قال السبکي-وفاء الوفاء ج2 ص419
ثبوت توسل از شاه محمد اسحاق دهلوي رحمه الله دعا به اين طور که الهي بحرمت نبي و ولي حاجت مرا روا کن جايز است.مائة مسائل ص21
ثبوت آن از حضرت مولانا رشيد احمد گنگوهي رحمه الله تعالي فتاواي رشيديه ج1 ص93
ثبوت آن از حکيم الامت مولانا تهانوي رحمه الله تعالي –بوادر النوادر ج2 ص708
فتوي متفقه تمام اکابر علماء ديوبند حضرت مولانا خليل احمد سهارنپوري رحمه الله تعالي در –المهند علي المفند ص12-13))
تحقيقي در مورد توسل و نداء غير الله محمد عمر سربازي صفحه31

خلاصه سخنان و عقيده مولوي محمد عمر سربازي در بحث توسل
خلاصه آنچه که مولوي محمد عمر سربازي مطرح کرده است را مي توان در سه قسمت خلاصه نمود
1-مشروعيت توسل  چه در زمان حيات و چه بعد از وفات عقيده جمهور اهل سنت، ائمه مذاهب و تمام علماي ديوبند مي باشد که مبتني بر آيات قرآن و حديث است.
 
2- ابن تيميه و محمد بن عبدالوهاب به عنوان دو رهبر وهابيت بر خلاف عقيده جمهور اهلسنت مدعي شدند که توسل جايز نيست و يک عمل شرکي مي باشد.

3- ابن تيميه، محمد بن عبدالوهاب و اتباع آنان يعني وهابيت، تکفيري بوده و جمهور اهلسنت را مشرک مي دانند، در حالي که هيچ انسان عاقلي نميتواند قبول کند کبار علماي اهلسنت از تمام مذاهب مشرک و بدعتي مي باشند و عده قليل وهابي موحد هستند.

سوالات ما:
1-آيا شما فرد وهابي و يا مخالف توسل، سخنان و عقيده مولوي محمدعمر سربازي را قبول داريد؟

2-طبق مستندات فوق، آيا وهابيت و مخالفين مشروعيت توسل، مولوي محمد عمر سربازي و بزرگان اهلسنت را مشرک دانسته و حاضريد حکم شرک به اين افراد بدهيد؟

3-اکنون که مشخص شد توسل عقيده اهلسنت مي باشد چرا به دروغ ادعا ميکنيد هيچ اهلسنتي معتقد به جواز توسل نمي باشد بلکه فقط شيعه چنين اعتقادي دارد؟

خادم کوچک اهلبیت: علی شریفی